این روزها در برخی خیابان‌های پرتردد زنجان، صحنه‌ای تکراری توجه شهروندان را به خود جلب کرده است؛ افرادی که با یک گونی در دست یا کنار خود، در حاشیه خیابان مستقر شده‌اند و در ظاهر مشغول جمع‌آوری کارتن و ضایعات هستند، اما گاهی بخش قابل توجهی از زمان خود را به انتظار برای دریافت کمک نقدی از رانندگان و عابران می‌گذرانند.
به گزارش توسعه زنجان، تکدی‌گری اگرچه پدیده‌ای تازه در شهرها نیست، اما شکل و شمایل آن در گذر زمان تغییر کرده است. گاهی یک تکه مقوا، گاهی درخواست مستقیم پول و حالا در مواردی، یک گونی ضایعات می‌تواند بخشی از صحنه‌ای باشد که احساسات شهروندان را هدف قرار می‌دهد.
مشاهده برخی نقاط پرتردد شهر نشان می‌دهد که افرادی با ظاهر و پوشش کارگران جمع‌آوری ضایعات، در محل‌هایی که بیشترین میزان تردد خودرو و عابر را دارند، مستقر می‌شوند و با قرار دادن گونی در کنار خود، تصویری از یک فرد در حال کار و تلاش ارائه می‌کنند.
در این میان، آنچه محل تأمل است، نه اصل جمع‌آوری ضایعات، بلکه مواردی است که این عنوان احتمالا به پوششی برای جلب ترحم و دریافت پول از شهروندان تبدیل می‌شود.
گونی‌هایی که فقط برای جمع‌آوری ضایعات نیستند
البته باید میان کارگر واقعی حوزه جمع‌آوری ضایعات و فردی که از این عنوان برای تکدی‌گری استفاده می‌کند، تفاوت قائل شد.
جمع‌آوری کارتن، پلاستیک و سایر ضایعات برای شماری از افراد، شغلی واقعی و یکی از راه‌های تأمین معاش است. این افراد ساعت‌ها در سطح شهر فعالیت می‌کنند و در ازای کاری که انجام می‌دهند، درآمد کسب می‌کنند و نمی‌توان تلاش آنان برای گذران زندگی را با تکدی‌گری یکسان دانست.
مسئله زمانی شکل دیگری پیدا می‌کند که فرد بدون فعالیت مستمر و واقعی، در نقطه‌ای پرتردد مستقر شده و صرفاً با ایجاد تصویری از فقر و نیازمندی، منتظر کمک مالی شهروندان باشد.در چنین شرایطی، گونی دیگر تنها وسیله جمع‌آوری ضایعات نیست؛ بلکه می‌تواند به بخشی از یک ویترین برای جلب توجه و برانگیختن احساسات مردم تبدیل شود.
وقتی احساسات، جای بررسی را می‌گیرد
بسیاری از شهروندان هنگام مشاهده چنین صحنه‌هایی، فرصت چندانی برای بررسی وضعیت فرد ندارند. خودرو متوقف می‌شود، شیشه پایین می‌آید و مبلغی به فرد داده می‌شود؛ تصمیمی که بیشتر از آنکه حاصل بررسی باشد، ناشی از احساس همدردی و دلسوزی است.
کمک به نیازمندان اقدامی ارزشمند و مورد تأکید فرهنگ دینی و اجتماعی ماست، اما پرسش اینجاست که آیا هر پرداختی در خیابان الزاما به یک فرد نیازمند واقعی می‌رسد؟واقعیت این است که شهروند نمی‌تواند در چند ثانیه، وضعیت اقتصادی، خانوادگی و اجتماعی فردی را که در کنار خیابان نشسته است، بررسی کند.
بنابراین ممکن است کمک خیرخواهانه او، به جای حل یک مشکل واقعی، ناخواسته به تداوم یک شیوه نادرست درآمدزایی کمک کند.
خیابان؛ محل کار یا محل درآمد از ترحم؟
مرز میان کار و تکدی‌گری در همین نقطه اهمیت پیدا می‌کند.فردی که از صبح تا شب در سطح شهر تردد می‌کند، کارتن و ضایعات جمع‌آوری می‌کند و در ازای آن درآمد به دست می‌آورد، در حال انجام یک فعالیت اقتصادی است؛ حتی اگر این شغل از نظر اجتماعی و اقتصادی با مشکلات و آسیب‌های خاص خود همراه باشد.
اما فردی که فعالیت واقعی ندارد و صرفاً با قرار گرفتن در معرض دید مردم و ایجاد تصویری از فقر، از احساسات شهروندان کسب درآمد می‌کند، در موقعیتی متفاوت قرار دارد.تداوم چنین وضعیتی می‌تواند به مرور، چهره خیابان‌های شهر را تغییر داده و تکدی‌گری را از یک درخواست آشکار به شیوه‌هایی غیرمستقیم و ظاهراً قابل قبول تبدیل کند.
کمک کنیم، اما آگاهانه
تکدی‌گری تنها یک مسئله اقتصادی نیست؛ این پدیده می‌تواند پیامدهای اجتماعی و فرهنگی نیز به دنبال داشته باشد.
از یک سو، عادت به دریافت پول بدون انجام کار می‌تواند فرهنگ کار و تلاش را تحت تأثیر قرار دهد و از سوی دیگر، کمک‌های خیابانی بدون شناخت کافی از وضعیت افراد، امکان هدایت منابع به سمت نیازمندان واقعی را کاهش می‌دهد.
شهروندان در صورت تمایل به حمایت از افراد نیازمند می‌توانند کمک‌های خود را از مسیر نهادهای حمایتی، مؤسسات خیریه معتبر و افراد مورد اعتماد انجام دهند؛ مسیری که امکان شناسایی و اولویت‌بندی نیازمندان را بیشتر می‌کند.
البته این موضوع به معنای بی‌تفاوتی نسبت به فردی که در خیابان با مشکلات اقتصادی مواجه است نیست؛ بلکه سخن از آن است که کمک مؤثر، نیازمند شناخت درست از نیاز واقعی است.مطالبه‌ای برای ساماندهی، نه برخورد کور حل این مسئله تنها با توصیه به مردم امکان‌پذیر نیست.
دستگاه‌های مسئول نیز باید برای شناسایی و ساماندهی افراد حاضر در معابر عمومی، بررسی وضعیت اقتصادی و اجتماعی آنان و تفکیک میان نیازمند واقعی، کارگر جمع‌آوری ضایعات، فرد بی‌خانمان و متکدی اقدام کنند.نکته مهم آن است که ساماندهی نباید به قیمت آسیب‌زدن به معیشت افرادی تمام شود که از راه جمع‌آوری ضایعات زندگی می‌کنند.
همان‌طور که نمی‌توان تکدی‌گری را با بی‌تفاوتی پذیرفت، نباید کارگرانی را که از این طریق نان خانواده خود را تأمین می‌کنند نیز با نگاه یکسان متهم کرد.خیابان‌های زنجان نباید به محلی برای کسب درآمد از احساسات مردم تبدیل شود؛ در عین حال، شهروند نیازمند نیز باید بتواند از حمایت واقعی و هدفمند برخوردار شود.
شاید بد نباشد هر بار که فردی را کنار خیابان می‌بینیم و دست به جیب می‌شویم، یک سؤال ساده از خود بپرسیم:آیا این کمک واقعا گرهی از زندگی یک نیازمند باز می‌کند یا ناخواسته به ادامه چرخه‌ای کمک می‌کنیم که پایانش، عادی‌شدن تکدی‌گری در خیابان‌های شهر است؟
دیدگاهتان را بنویسید